धोंडो केशव कर्वे

maharshi karve information in marathi

धोंडो केशव कर्वे (Maharshi Karve Information in Marathi)

धोंडो केशव कर्वे हे प्रख्यात भारतीय समाज सुधारक होते ज्यांनी आपले जीवन महिलांच्या क्षेत्रात समर्पित केले.
यामुळे, त्यांनी एक महान संत म्हणजेच ‘महर्षि’ हा सन्मान मिळवला Maharshi Karve Information in Marathi आणि महर्षी कर्वे म्हणून ओळखले जाऊ लागले. अण्णा कर्वे म्हणून त्यांना प्रेमानेही म्हटले जात होते; अण्णांचा मराठीत अर्थ म्हणजे एखाद्याचे वडील किंवा मोठा भाऊ.

विधवांच्या शिक्षणाला प्रोत्साहन देण्यासाठी त्यांनी अग्रगण्य काम केले. 1955 मध्ये त्यांच्या अग्रगण्य
योगदानाबद्दल भारत सरकारने त्यांना पद्मविभूषण पुरस्काराने सन्मानित केले. नंतर त्यांना 1958 मध्ये त्यांच्या
100 व्या वाढदिवसाच्या वर्षी सर्वोच्च नागरी पुरस्कार, भारतरत्नने सन्मानित करण्यात आले.

बालपण आणि लवकर जीवन

धोंडो केशव कर्वे यांचा जन्म १ April एप्रिल १888 रोजी महाराष्ट्रातील रत्नागिरी जिल्ह्यातील शेरावळी येथे झाला.
ते मध्यमवर्गीय ब्राह्मण कुटुंबातील होते आणि वडिलांचे नाव केशव बापुन्ना कर्वे होते.
त्यांनी पुणे येथील एल्फिन्स्टन कॉलेजमध्ये शिक्षण घेतले; आणि गणितामध्ये पदवी प्राप्त केली.

महाविद्यालयीन प्राध्यापक म्हणून करिअरची सुरुवात

1891 मध्ये धोंडो केशव कर्वे यांनी पुण्याच्या फर्ग्युसन महाविद्यालयात गणिताचे प्राध्यापक म्हणून करिअरची
सुरूवात केली. हा व्यवसाय त्यांनी 1914 पर्यंत सुरू ठेवला.

पंडिता रमाबाई, विष्णुशास्त्री चिपळूणकर, ईश्वरचंद्र विद्यासागर आणि ब्रिटीश शिक्षिका हर्बर्ट स्पेंसर यांनी त्यांना
खूप प्रेरित केले आणि महिला उत्थान आणि सबलीकरणाच्या उद्देशाने कार्य करण्याची त्यांची इच्छा होती.

*** Facts of Maharshi Karve in Marathi

1893 मध्ये त्यांनी विधवा पुनर्विवाहास प्रोत्साहन देणारी आणि त्यांच्या मुलांची काळजी घेणारी ‘विधवा
वावाहोत्थेकक मंडळी’ स्थापन केली. Details of Maharshi Karve in Marathi.1895 मध्ये विधवांच्या पुनर्विवाहावरील निर्बंध हटविण्यासाठी संस्थेचे नाव ‘विधवा-वायवाहा-प्रतिबंध-निवारक मंडली’ किंवा सोसायटी असे करण्यात आले.

विधवांसाठी भारतात पहिली शाळा उघडली

1896 मध्ये त्यांनी विधवांसाठी पहिली शाळा स्थापन केली. हिंदू विधवांची गृह संस्था ही विधवांसाठी एक निवारा
आणि शाळा होती. त्यांची 20 वर्षांची विधवा मेहुणी पार्वतीबाई आठवले या शाळेची पहिली विद्यार्थिनी होती.

ही शाळा पुणे शहराबाहेरील हिंगणे या दुर्गम गावात होती. दुर्गम स्थान निवडले गेले कारण पुण्यातील रूढीवादी
ब्राह्मण समुदायाने विधवा पुनर्विवाह आणि शिक्षणास पाठिंबा दर्शविल्याबद्दल त्यांना घालवून दिले होते. शिवाय विधवेसोबत लग्न करण्याचेही त्या काळात धैर्य होते.

त्यांच्याकडे आर्थिक संसाधने मर्यादित होती, म्हणून कित्येक वर्षे ते शिकवण्यासाठी हिंगणे येथून फर्ग्युसन
महाविद्यालयात गेले. विरोध आणि टीका सहन करूनही त्यांनी शाळा चालविण्यासाठी लहान निधी गोळा केला.

  1. मध्ये त्यांनी महिलांसाठी ‘महिला विद्यालय’ स्थापन केले. १ 190 ०. मध्ये त्यांनी विधवांच्या घरातील आणि
    महिला विद्यालयाच्या कैद्यांना प्रशिक्षण देण्यासाठी ‘निश्चम कर्म मठ’ सुरू केले.

महिलांसाठी पहिले विद्यापीठ

1914 मध्ये त्यांनी जपानमधील टोकियो येथील महिला विद्यापीठाकडून प्रेरणा घेऊन भारतात महिलांसाठी
पहिले विद्यापीठ स्थापन केले. हे विद्यापीठ पुण्यात पाच विद्यार्थ्यांसह सुरू झाले.

1917 मध्ये त्यांनी प्राथमिक शाळेतील शिक्षकांसाठी प्रशिक्षण महाविद्यालय आणि मुलींसाठी आणखी एक शाळा ‘कन्या शाला’ स्थापन केले.

1920 मध्ये विठलदास थॅकर्से या परोपकारी उद्योगपतींनी रू. महिला विद्यापीठाला 1.5 दशलक्ष कृतज्ञतेचे
चिन्ह म्हणून विद्यापीठाचे नाव ‘श्रीमती नाथीबाई दामोदर ठाकर्सी (एस.एन.डी.टी.) Maharshi Karve Information in Marathi भारतीय महिला विद्यापीठ’ असे ठेवण्यात आले. नंतर 1931 मध्ये एस.एन.डी.टी. विद्यापीठाने मुंबई येथे पहिले महाविद्यालय सुरू केले
आणि नंतर त्याचे मुख्यालय मुंबई येथे हलविले. 1920 मध्ये भारत सरकारने एस.एन.डी.टी. वैधानिक विद्यापीठ म्हणून विद्यापीठ.

त्याचे इतर योगदान

मार्च 1929 मध्ये ते प्राथमिक शिक्षकांच्या परिषदेत सहभागी होण्यासाठी इंग्लंडला गेले आणि लंडनच्या
कॅक्सटन हॉल येथे ईस्ट इंडिया असोसिएशनच्या बैठकीत “भारतातील शिक्षण” या विषयावर भाष्य केले.

डिसेंबर 1930 मध्ये ते वर्षभर आफ्रिकेच्या दौर्‍यावर गेले. त्यांनी मोम्बासा, केनिया, युगांडा, टांझानिया,
झांझिबार आणि इतर देशांमधील महिलांच्या शैक्षणिक समस्या सामायिक केल्या. Facts of Maharshi Karve in Marathi

1936 मध्ये त्यांनी खेड्यांमध्ये प्राथमिक शाळा सुरू करण्यासाठी महाराष्ट्र ग्रामीण प्राथमिक शिक्षण संस्था सुरू केली.

1944 मध्ये त्यांनी ‘समता संघ’ किंवा असोसिएशन फॉर द प्रमोशन ऑफ ह्युमन समानतेची स्थापना केली.
हिंदू समाजातील जातीव्यवस्था आणि अस्पृश्यता निर्मूलनाचे त्यांनी समर्थन केले.

वैयक्तिक जीवन

राधाबाई नावाच्या आठ वर्षांच्या मुलीपासून ते फक्त चौदा वर्षांचे असताना कर्वेचे लग्न झाले होते. हे प्रथागत
बालविवाह त्याच्या पालकांनी आयोजित केले होते. 1891 मध्ये, त्यांच्या पत्नीचा प्रसूतीदरम्यान मृत्यू झाला. त्यांचा रघुनाथ कर्वे नावाचा मुलगा मोठा झाल्यावर तो आपल्या वडिलांप्रमाणे समाजसुधारक बनला आणि
गणिताचे प्राध्यापकही झाला.
1893 मध्ये त्यांनी आठ वर्षांच्या वयात विधवा असलेल्या गोदुबाई विधवेशी लग्न केले. शंभर, दिनाकर आणि
भास्कर यांना या जोडप्याला तीन मुलगे होते. शंकर डॉक्टर झाला आणि केनियामध्ये स्थायिक झाला. रसायनशास्त्राचे प्राध्यापक दिनकर नंतर फर्ग्युसन महाविद्यालयाचे प्राचार्य झाले. भास्कर हिंगणे ‘स्त्री शिक्षण
संस्था’ येथे काम केले.

कर्वे यांनी दोन आत्मचरित्र लिहिले; मराठीत maात्मावृत्त (1928), आणि इंग्रजीत लुक बॅक (1936).

9 नोव्हेंबर 1962 रोजी महर्षि कर्वे यांचे त्यांचे मूळ गाव पुण्यात निधन झाले; वयाच्या 104 व्या वर्षी.

पुरस्कार आणि मान्यता

महर्षि कर्वे यांना 1942 मध्ये डी. लिट, बनारस हिंदू विद्यापीठातून डॉक्टर ऑफ लेटर (डी. लिट.) देण्यात आले. 1951 मध्ये पुणे विद्यापीठाने डी. लिट. एस.एन.डी.टी. 1954 मध्ये विद्यापीठ, आणि एल.एल.डी. 1957 मध्ये मुंबई विद्यापीठाने.

1955 मध्ये त्यांना पद्मविभूषण, भारताचा दुसरा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार जाहीर झाला; आणि त्यांच्या जन्मशताब्दीनिमित्त 1958 रोजी भारत सरकारतर्फे त्यांना भारतरत्न हा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार देण्यात आला.

*** Details of Maharshi Karve in Marathi

1958 मध्ये, त्यांच्या जन्मशताब्दीनिमित्त भारत सरकारने पहिल्यांदा स्मारक शिक्के जारी केले ज्यावर शिक्कावरील जिवंत व्यक्तीचे वैशिष्ट्य आहे. Details of Maharshi Karve in Marathi.

त्याच्या पुतळ्यांनी बरीच प्रमुख ठिकाणे सुशोभित केली आहेत आणि बर्‍याच रस्त्यांची नावे त्याच्या नावावर केली
गेली आहेत ज्यात मुंबईतील क्वीन्स रोड आहे, ज्याचे नाव महर्षि कर्वे रोड असे ठेवले गेले.

20 व्या शतकाच्या सुरूवातीच्या काळात स्त्रियांचे शिक्षण आणि विधवा पुनर्विवाहाचे कारण आणि वर्णव्यवस्था
आणि अस्पृश्यतेविरूद्धचा त्यांचा लढा, त्यांचा वारसा भारतातील प्रत्येक पिढीच्या मनात कायम आहे.

*** *** Details of Maharshi Karve in Marathi

RELATED POST